Mấy ngày trước lễ ăn hỏi, nhà Tú đến đặt vấn đề “dạm ngõ” với vẻ mặt chẳng khác gì đi mua lợ//n giốn::g.
Ông Thắng ngồi vắt chân, nhìn quanh căn nhà cấp bốn cũ kỹ, mái tôn đã mục dột, rồi buông lời đầy mỉa mai:
— Nhà cửa thế này mà cũng đòi hỏi này nọ. Thằng Tú nhà tôi chịu lấy con Hương là may mắn cho nó lắm rồi. Nói thật, dâu về nhà tôi không cần mang theo gì, miễn ngoan là được. Nhưng bên nhà tôi nghĩ lễ lạt cũng nên có tí gọi là, nên chuẩn bị 500 ngàn với mấy quả trầu cau là đủ rồi.
Bà Thắng thêm vào, giọng ngọt như đường mà chát như muối: Nhà tôi không quan trọng chuyện sính lễ, vì chúng tôi quý người, không quý hình thức. Chứ con gái mà bố mẹ vẫn nuôi lợn, chăn gà, ở nhà cấp bốn thế kia, thì được về làm dâu nhà tôi là phúc ba đời đó.
Ông bà Minh – bố mẹ Hương – nghe mà tái mặt. Tay ông Minh run run rót chén trà mà không nói nổi lời nào. Bà Mai – mẹ Hương – đỏ hoe mắt, cố nuốt cục nghẹn vào trong.
Nhưng rồi bà cười nhẹ, nói nhỏ: Cũng được… Miễn sao hai đứa thương nhau, thì ít nhiều không quan trọng…
Còn Hương, hôm đó đứng trong phòng nhìn qua khe cửa, nghe hết. Chiều ấy, trời mưa lâm thâm. Hương mặc áo dài, tay ôm mâm lễ đỏ bọc vải điều, đứng trước cổng nhà ông bà Thắng. Lần này, cô không đến để làm dâu. Mà là để trả lại sính lễ.
Ông Thắng ra mở cổng, mắt mở lớn: Ủa, con Hương? Sao lại mang lễ đến nhà bác giờ này?
Hương nhẹ nhàng nhưng dứt khoát: Con mang lễ sang trả lại nhà bác… Con không phải mớ rau mà bác bỏ 500 ngàn cùng vài lá trầu quả cau sang hỏi cưới…
Nghe vậy, bà Thắng từ trong chạy ra, giật mâm lễ khỏi tay Hương: Con bé này! Mày dám làm chuyện mất mặt như vậy à? Nhà tao không tiếc gì vài triệu cưới xin, là tại thằng Tú nó thương mày nên tao mới ý, Nhà quê nghèo rớt mồng tơi mà chê bai 500 ngàn? Người ta còn lấy không đấy!
Nghe vậy Hương mím môi, tay nắm chặt tà áo dài quyết hủy hôn…2 tháng sau khi biết được gia thế của con dâu hụt cả nhà chồng muối mặt sang…nhưng …
…nhưng lúc ấy, cổng nhà Hương đã không còn dễ mở như trước.
Hai tháng trôi qua kể từ ngày Hương trả mâm lễ. Cả làng xôn xao. Người bảo Hương “dại”, người thương cô “có khí phách”. Tú tìm đến mấy lần, khi thì năn nỉ, khi thì trách móc:
“Em làm vậy khác nào bôi tro trát trấu vào mặt bố mẹ anh? Chỉ là mấy trăm ngàn thôi mà…”
Hương chỉ nói một câu:
“Không phải tiền. Là cách họ coi thường bố mẹ em.”
Rồi Hương đi làm xa. Cô xin vào một công ty may ở khu công nghiệp, vừa làm vừa học thêm buổi tối. Bố mẹ vẫn ở căn nhà cấp bốn cũ, nhưng ánh mắt họ bớt nặng trĩu. Họ biết con gái mình không chịu cúi đầu.
Một ngày nọ, cả xóm lại được phen xôn xao: nhà ông Thắng khăn áo chỉnh tề, mang lễ sang “xin nói chuyện lại”. Lần này không phải 500 ngàn với mấy quả trầu cau, mà là mâm quả đủ đầy, bánh trái, rượu ngon, phong bì dày cộp. Lý do ai cũng biết: hóa ra gia đình Hương không hề nghèo như họ nghĩ. Đất đai bố mẹ cô đứng tên mấy thửa ngoài mặt đường; ông Minh trước đây bán lợn, nuôi gà chỉ vì thích sống an nhàn, chứ không phải không có của. Chuyện đó lộ ra khi xã giải phóng mặt bằng, nhà Hương nhận tiền đền bù.
Ông Thắng lúc này khác hẳn hôm “đi mua lợn giống”. Giọng hạ thấp:
“Bác nóng tính, nói năng lỡ lời. Hai đứa thương nhau là chính. Lễ lạt bao nhiêu nhà bác cũng lo được. Chỉ mong con Hương bỏ qua…
Hương đứng trong hiên, nghe hết. Cô không cười mỉa, cũng không đắc thắng. Cô bước ra, cúi đầu chào cho phải phép, rồi nói rất chậm:
“Bác ạ, ngày trước bác chê nhà cháu nghèo, nên chỉ mang 500 ngàn với vài lá trầu cau. Hôm nay bác biết nhà cháu có đất có đền bù, bác mang mâm cao cỗ đầy sang xin lại. Như vậy… bác đang cưới con dâu hay đang cưới gia thế?”
Cả sân im phăng phắc. Bà Thắng đỏ mặt, Tú cúi gằm.
Hương nói tiếp, giọng không to nhưng đủ nặng:
“Con không hủy hôn vì tiền sính lễ ít. Con hủy hôn vì con không muốn cả đời sống trong một nhà mà người ta nghĩ bố mẹ con là ‘quê mùa, rẻ rúng’. Con cần một gia đình chồng biết tôn trọng nhà con từ lúc họ nghĩ nhà con còn nghèo.”
Nói rồi, Hương quay vào nhà. Cổng khép lại rất nhẹ, nhưng dứt khoát.
Hôm ấy, nhà ông Thắng mang mâm lễ về trong lặng lẽ.
Còn Hương, lần đầu tiên trong đời, thấy lòng mình nhẹ bẫng. Cô hiểu ra một điều rất giản dị mà đau:
Có những cuộc hôn nhân, từ lúc “dạm ngõ” đã lộ rõ số phận. Nếu người ta coi thường gốc rễ của bạn, thì dù bạn có đổi đời, họ cũng chỉ coi trọng cái “đời mới” – chứ không bao giờ coi trọng chính bạn.
