23 Năm Sống Cơ Hàn Cùng Mẹ, Tốt Nghiệp Tôi Xin Vào Tập Đoàn Nghìn Tỷ. Vừa Thấy Hồ Sơ Của Tôi, Chủ Tịch Tái Mặt Lắp Bắp: “Mẹ Con… Vẫn Còn Sống Sao?
Tôi đứng trong phòng họp tầng 18 của tập đoàn Minh Sơn khi ông Hoàng Đức Thành đánh rơi cây bút.
Cây bút lăn một vòng trên mặt bàn gỗ bóng loáng. Ông không cúi nhặt. Mắt ông dán chặt vào trang giấy thông tin gia đình trong hồ sơ của tôi. Giọng ông khàn đi, gần như thì thầm:
“Mẹ cháu vẫn còn sống sao?”
Câu hỏi ấy làm sống lưng tôi lạnh toát. Không phải vì xúc phạm. Vì cách ông hỏi giống như ông đã tin mẹ tôi chết từ rất lâu.
Tôi tên Tạ Minh Châu, hai mươi ba tuổi. Suốt hai mươi ba năm, mục họ tên cha trên giấy khai sinh của tôi chỉ là một dấu gạch ngang. Tôi từng quen với ánh mắt tò mò của bạn bè, quen với việc họp phụ huynh chỉ có mẹ, quen cả việc điền dấu gạch khi làm bất cứ giấy tờ nào. Nhưng càng lớn, câu hỏi càng không nuốt xuống được: Người đàn ông ấy đã bỏ mẹ con tôi, hay ông thật sự không hề biết tôi tồn tại?
Mẹ tôi, Tạ Ngọc Hạnh, sống bằng nghề may vá ở một căn nhà cấp bốn cuối xóm Thái Nguyên. Máy may lạch cạch suốt ngày đêm. Năm lớp tám tôi xin đi phụ bán hàng, mẹ gạt tay: “Cứ học cho tử tế, việc kiếm tiền để mẹ lo.” Mẹ nói nhẹ tênh nhưng tôi thấy bà bóp cổ tay vì đau khớp. Có hôm ví mẹ chưa tới hai trăm nghìn.
Mẹ luôn né chuyện bố. Hồi nhỏ tôi từng hỏi thẳng: “Bố con chết rồi à?” Mũi kim máy may dừng lại. Mẹ nhìn tôi rất lâu rồi đáp: “Không. Bố con không biết mình có con.”
Tôi nghĩ mình đã quen. Cho đến mùa hè năm ấy, khi thư điện tử báo tôi qua vòng hai chương trình quản trị viên nguồn của tập đoàn Minh Sơn. Mẹ đang nhặt rau dưới bếp. Một cọng rau muống rơi xuống chậu nước. Mặt mẹ biến sắc.
“Con nhất định phải vào chỗ đó à?”
Tôi cười. “Mẹ nói như người ta đã nhận con rồi.” Nhưng cách mẹ hỏi khiến tôi lạ. Bà biết cả chuyện chủ tịch có thể ngồi hội đồng. Bà bảo tôi cân nhắc nộp chỗ khác. Khi tôi hỏi thẳng mẹ từng làm ở đó không, bà quay mặt đi, ánh mắt không phải giận mà là sợ.
Tôi vẫn lên Hà Nội. Sáng hôm phỏng vấn, tôi mặc chiếc áo trắng mẹ sửa lại phần eo, chân váy đen mua giảm giá. Trong phòng có năm người. Chính giữa là Hoàng Đức Thành, tóc điểm bạc hai bên thái dương. Ông nhìn tôi lâu hơn bình thường.
Tôi trả lời các câu hỏi về tài chính, về nguyên tắc. Khi đến phần hồ sơ, ông lật đến thông tin gia đình. Bút rơi. Ông hỏi tên mẹ. Tôi nói Tạ Ngọc Hạnh, bốn mươi bảy tuổi, quê Thái Nguyên. Sắc mặt ông thay đổi hẳn.
“Bà ấy trước đây có từng làm kế toán không?”
Tôi cảnh giác. “Chú biết mẹ cháu sao?”
Ông không trả lời ngay. Ông hỏi ngày sinh tôi, hỏi tôi chỉ sống với mẹ, hỏi có anh chị em không. Rồi ông nói câu khiến cả phòng im bặt:
“Mẹ cháu vẫn còn sống sao?”
Tôi lạnh hết sống lưng. Ông nhìn tôi không còn là ánh mắt của người đang đánh giá ứng viên.
“Chú từng biết một người tên Tạ Ngọc Hạnh.”
Tôi hỏi bao lâu trước. Ông bảo đây không phải nơi thích hợp. Ông bảo tôi về hỏi mẹ trước.
Tôi bước ra khỏi phòng với đầu óc rối như tơ. Trong thang máy tôi gọi mẹ. “Mẹ có biết một người tên Hoàng Đức Thành không?” Đầu dây im bặt. Tiếng máy may dừng hẳn. Giọng mẹ khản đi: “Ai nói với con cái tên ấy?”
Tôi kể ông ấy đọc tên mẹ rồi đánh rơi bút, hỏi mẹ còn sống không. Mẹ chỉ bảo tôi về nhà ngay.
Xe về Thái Nguyên lúc trời âm u. Mẹ đón tôi ở cổng, mắt đỏ hơn mọi khi. Tôi không muốn ăn uống. Tôi chỉ muốn biết. Mẹ rót nước, tay không vững. Tôi hỏi thẳng:
“Mẹ từng yêu ông ấy phải không?”
Mẹ khựng lại. Ngoài sân tiếng hàng xóm gọi nhau dọn quần áo vì trời sắp mưa. Mẹ thở dài: “Đức Thành là người mẹ từng quen.”
Tôi chưa kịp hỏi thêm thì tiếng động cơ ô tô vang ngoài ngõ. Chiếc xe đen dừng trước cổng. Hoàng Đức Thành bước xuống, áo sơ mi nhăn, cổ áo mở một cúc. Ông tự lái từ Hà Nội.
Hai người nhìn nhau rất lâu. Ánh mắt ấy không vui, cũng không chỉ đau. Nó giống như cả hai đang nhìn thấy một quãng đời đã mất. Ông gọi khẽ: “Hạnh.”
Mẹ lạnh lùng: “Anh về đi.”
Tôi đứng nguyên ở bậc cửa. “Chú đến đây vì mẹ cháu à?” Mẹ bảo tôi vào nhà. Tôi không vào. Tôi hỏi thẳng hai người là gì của nhau. Ông Thành nhìn tôi, rồi hỏi mẹ:
“Con bé sinh tháng mười hai năm hai nghìn không ba. Châu là con anh phải không?”
Mẹ không phủ nhận. Sự im lặng lúc ấy giống một lời thú nhận. Tôi lùi lại một bước. Tim đập mạnh đến mức tôi nghe rõ.
Mưa bắt đầu rơi. Ông Thành nói xin lỗi rồi lên xe đi. Mẹ đứng ngoài hiên đến khi vai áo ướt. Tôi quay vào nhà. Mẹ đã hứa sẽ nói.
Bà lấy từ ngăn tủ dưới cùng một phong bì ngả màu. Bên trong là tấm ảnh cũ. Mẹ thời trẻ đứng cạnh một người đàn ông cũng còn trẻ. Sau lưng là biển Công ty Minh Sơn. Tôi nhận ra ông ngay.
Mẹ ngồi xuống cạnh tôi. “Năm đó mẹ hai mươi mốt tuổi…”
……………………………………………
Mẹ kể năm hai nghìn, Minh Sơn còn là công ty xây dựng quy mô vừa. Mẹ vào làm kế toán. Đức Thành hai mươi tám tuổi, con trai lớn của chủ sáng lập, nhưng hay ngồi ăn cơm hộp ngoài công trường, quần dính bụi xi măng. Hai người gần nhau từ những buổi làm muộn, từ chiếc áo khoác ông đưa khi xe hỏng giữa mưa. Buổi hẹn đầu chỉ là bát phở gà gần ga Hà Nội.
Họ yêu nhau gần ba năm. Mẹ ít khi đến nhà ông vì khoảng cách gia đình. Ông hứa sẽ thưa chuyện sau khi hoàn thành dự án lớn. Nhưng đầu năm hai nghìn không ba, cha ông đột ngột qua đời. Công ty lao đao. Bà Hoàng Thị Vân, mẹ ông, muốn ông cưới con gái đối tác để lấy quan hệ. Ông nói với mẹ: “Anh không cưới người anh không yêu. Công ty là trách nhiệm của anh, không thể bắt cuộc đời em trả nợ cho nó.”
Mẹ tin. Rồi mẹ phát hiện mình có thai. Bà viết thư: “Em có thai rồi. Em không cần anh giàu. Nếu anh còn cần mẹ con em, em sẽ ở lại.” Thư đưa vào tay bà Vân. Bà Vân giữ lại.
Bà Vân gọi mẹ đến, đặt trước mặt bảng công nợ, nói hơn ba trăm con người đang chung vào Minh Sơn, nói mẹ của mẹ tôi đang nợ tiền thuốc, nói nếu mẹ còn ở bên thì ông sẽ không nhìn sang hướng khác. Bà đặt một tấm ảnh Đức Thành ngồi cạnh Lê Phương Thảo. “Thành đã biết phải chọn gì.”
Mẹ tin một nửa, nửa còn lại là tự ái. Bà đưa mẹ tôi về Thái Nguyên, cắt liên lạc. Về phía ông, bà Vân nói mẹ đã lấy chồng, rồi sau này nói mẹ đã mất. Ông tìm không thấy, tin lời mẹ mình.
Tôi sinh ra trong bệnh viện nhỏ ở Thái Nguyên. Mẹ viết thư lần nữa. Thư lại rơi vào tay bà Vân. Bà bảo ông biết rồi và bảo mẹ đừng dùng đứa trẻ kéo ông quay lại. Mẹ tin. Mẹ dừng lại.
Hai mươi ba năm sau, tôi ngồi đối diện mẹ với tấm ảnh cũ trên tay. Lần đầu tiên khoảng trống trên giấy khai sinh có gương mặt.
Chúng tôi lên Hà Nội làm xét nghiệm ADN. Kết quả trên chín mươi chín phẩy chín chín phần trăm. Tôi đồng ý xác nhận cha con nhưng nói rõ không vì tiền bạc hay cổ phần. Bà Vân đến Thái Nguyên, nhìn tôi từ đầu tới chân rồi hỏi mẹ tôi muốn bao nhiêu. Tôi giữ tay mẹ. “Hai mươi ba năm trước mẹ cháu không lấy tiền của bà. Bây giờ bà càng không mua được.”
Tôi vẫn vào Minh Sơn bằng năng lực của mình. Bố rút khỏi mọi quá trình đánh giá. Tôi đứng thứ hai. Tôi giữ tên Tạ Minh Châu, thuê phòng riêng, đi xe buýt.
Rồi tôi phát hiện chênh lệch hơn hai tỷ trong hợp đồng thiết bị của công ty Đông Lâm – công ty của anh vợ chú Đức Phong. Tôi chỉ ghi chú đề nghị làm rõ. Kiểm soát nội bộ mở rộng. Bài viết nặc danh xuất hiện trên diễn đàn nội bộ, nói tôi được cài vào để thanh trừng, kéo cả mẹ tôi ra bôi nhọ, đính kèm ảnh một phần kết quả ADN. Tài liệu ấy đi từ bản photo bà Vân yêu cầu, qua tay trợ lý Trần Khôi.
Tôi từng viết đơn xin rút. Mẹ giật lấy. “Nếu nghỉ chỉ để chứng minh mình không dựa vào bố thì vô lý. Người ta nói con vào nhờ bố, con lại nghỉ vì lời người ta. Thế chẳng phải đời con vẫn do họ quyết à?” Tôi xé đơn.
Bà Vân đòi xét nghiệm lần hai. Một tờ kết quả giả xuất hiện trước khi trung tâm phát hành, nói không đủ cơ sở xác nhận quan hệ cha con. Tôi gọi trung tâm xác minh ngay tại chỗ. Hồ sơ thật chưa phát hành. Mã trên tờ giả không tồn tại. Pháp chế vào cuộc. Kết quả thật xác nhận lần nữa.
Rồi Lê Phương Thảo gọi. Bà nói nhà bà chưa bao giờ yêu cầu cưới để đổi lấy đầu tư. Bữa cơm năm xưa chỉ là bữa ăn. Bà Vân từng gặp bà, nói chuyện anh Thành đang quen cô kế toán không phù hợp. Bà Vân nói với mẹ tôi rằng ông đã chọn Phương Thảo. Nói với ông rằng mẹ tôi đã chủ động rời đi. Nói với Phương Thảo rằng mẹ tôi không còn muốn dính dáng.
Mẹ khóc. Sự hy sinh lớn nhất đời bà hóa ra bắt đầu từ một lời nói dối không cần thiết.
Trong cuộc họp kiểm toán, chú Phong bị tạm đình chỉ. Tuấn Kiệt, con trai chú, tự nộp những tài liệu mình được phân quyền. Anh nói với bố: “Con có thể là con bố, nhưng con không thể làm cái cớ để bố nói việc gì cũng vì con.”
Một buổi sáng cuối đông, bà Vân một mình đến nhà tôi, mang chiếc hộp gỗ. Bên trong là lá thư mẹ viết năm xưa. “Em có thai rồi…” Bà giữ suốt hai mươi ba năm. Không đốt, cũng không đưa.
Mẹ cầm thư, nước mắt rơi xuống giấy. Bà nói với bà Vân: “Điều tôi ghét nhất không phải bà từng muốn tôi rời anh Thành. Mà là bà không cho chúng tôi quyền tự lựa chọn.”
Bố nhận lỗi vì đã tin lời dễ tin nhất rồi dừng tìm. Mẹ nhận lỗi vì sợ hãi và tự ái. Bà Vân nhận lỗi vì đã dựng nên lời nói dối.
Không ai giành lấy vị trí người bị hại nhất.
Bố bắt đầu xuống Thái Nguyên mỗi cuối tuần. Mẹ không đuổi. Có hôm bà bảo ông vào trong kẻo cảm lạnh. Có hôm hai người chỉ ngồi uống trà. Một tối mẹ nói: “Em có thể không còn giận anh như trước. Nhưng hai mươi ba năm em sống một mình là thật. Nếu mình còn có thể đi cùng nhau thì bắt đầu từ hôm nay. Đừng giả vờ như chưa từng mất nhau.”
Tôi vẫn là Tạ Minh Châu. Không đổi họ. Không sống chung. Tôi hoàn thành chương trình tập sự, ký hợp đồng chính thức ở bộ phận phân tích tài chính. Không có ghế nào chờ sẵn.
Một buổi chiều tôi về nhà, thấy bố đang ngồi trước chiếc máy may cũ, kính tuột xuống gần đầu mũi. Mẹ chống tay vào hông: “Anh mà làm hỏng thì tự đền.” Bố ngẩng lên cười: “Hai mươi ba năm trước anh đã làm hỏng đủ rồi, cái này để anh thử sửa.”
Mẹ quay mặt đi, khóe miệng cong lên.
Tôi đứng ngoài cửa, nhớ ngày nhận thư phỏng vấn. Khi ấy tôi tưởng tìm được bố nghĩa là từ cô gái chỉ có mẹ trở thành con chủ tịch. Sau tất cả tôi hiểu mình chẳng cần họ mới, căn nhà lớn hay chiếc ghế cao hơn. Thứ tôi cần là sự thật. Sự thật trả lại danh dự cho mẹ. Sự thật khiến bố biết ông chưa từng chủ động bỏ rơi con gái. Sự thật buộc mọi người nhìn lại những lần họ đã không bước thêm một bước.
Tôi không có lại tuổi thơ với bố. Mẹ cũng không thể trở về tuổi hai mươi tư. Nhưng chúng tôi còn hôm nay. Với tôi như thế đã đủ để bắt đầu.
