Tiếng nước từ phòng tắm tầng hai vẫn chảy đều, còn tôi đứng giữa hành lang tầng một, bàn tay nắm chặt vạt áo bà ba, nghe con dâu mình nói vào điện thoại: “Mẹ ơi, bố con liệt rồi, chắc nằm lâu đấy. Nhà này con tính rồi. Sang tên xong là gọn.”
Tôi đứng yên. Mẹ chồng già rồi lú lẫn, nó cũng không biết gì đâu, cứ để con liệu. Giọng Trang ngọt như cái cách nó gọi tôi là mẹ suốt sáu năm qua.
Tôi họ Tần, sáu mươi tám tuổi, bán vải ở chợ Đồng Xuân ba mươi năm. Cái đêm ấy tôi ngồi trên chiếc giường gấp kê trong phòng kho cạnh bếp, ngồi đến hai giờ sáng, không khóc. Chỉ nhớ lại cái ngày chồng tôi ngã.
Hôm ấy tôi đi chợ về, tay còn xách làn rau muống. Ông Tịnh nằm dưới chân cầu thang, miệng méo xệch, tay phải co quắp trước ngực, một chiếc dép tổ ong văng cách ông một bước chân. Còn Trang ngồi trên sofa phòng khách, áo phanh ra cho đứa con năm tháng bú. Tôi hỏi bao lâu rồi, nó đáp không ngẩng đầu: “Con đang cho em bú, không bế xuống được.” Tôi buông làn rau, mớ rau lăn tròn trên sàn. Tôi bấm 115, run đến mức sai số bốn lần. Một giọt nước chảy từ khóe mắt ông xuống thái dương. Ông không nói được, tôi cũng không nói được nữa. Phía sau lưng, tôi nghe tiếng con bé sún chép môi và giọng Trang thì thầm: “Ngoan nào, bố ngoan rồi mẹ thưởng.”
Thằng rể Đăng bỏ dở cuộc họp chạy tới bệnh viện, nắm tay tôi nói: “Mẹ ngồi đi, có con đây.” Tự nhiên như con đẻ. Nó quẹt thẻ sáu mươi lăm triệu tiền tạm ứng, rồi hai mẹ con đẩy qua đẩy lại sấp tiền giữa hành lang viện. Còn con dâu tôi sáng hôm sau mới xuất hiện, xách hộp yến, chụp một bức ảnh bố chồng nằm liệt rồi vội vã đi vì phải về cho con bú.
Về nhà, tôi dọn xuống phòng kho ngủ. Một hôm thằng Bo năm tuổi, đứa cháu tôi yêu nhất, ngẩng mặt hỏi: “Bà ơi, mẹ cháu bảo bà ngủ dưới vì bà ngáy to. Mẹ còn bảo lúc nào ông khỏe thì cho ông bà về quê ở.” Mặt nó thật thà như mặt mẹ nó sáu năm trước hôm về ra mắt. Ông Tịnh nằm đó, một giọt nước lại chảy xuống thái dương. Trẻ con không nói dối. Trẻ con chỉ nhắc lại.
Tôi mở hộp thiếc đựng kim chỉ dưới đáy tủ, lấy ra cuốn sổ đỏ căn nhà bốn tầng phố Định Công. Cấp năm 2005. Tên người sử dụng đất chỉ có mình tôi, Nguyễn Thị Tần, vì năm đó tôi bán mảnh đất hương hỏa ở Yên Phong để mua nhà. Mười tám năm nay, chưa ai đụng đến nó.
Rồi tôi nhớ ra một chuyện cũ. Tháng sáu năm 2019, hôm Trang về ra mắt, sáng hôm sau tôi đi chợ, thấy nó ngồi trong quán cà phê đầu ngõ với một người đàn ông đeo thẻ nhân viên, đưa cho anh ta một cái phong bì. Tối hỏi, nó cười: “Bạn cấp ba, giờ làm ở phường mình.” Phường Định Công. Nơi giữ sổ đỏ của tôi. Cái áo mưa hồng của nó vẫn treo ở móc cửa nhà, ngày nào tôi cũng đi ngang.
Tôi không sốc vì nó tính toán. Bán vải ba mươi năm, tôi gặp người tính toán hơn nó nhiều. Tôi chỉ lạnh người vì nó đã đợi, kiên nhẫn suốt sáu năm, đợi đến ngày chồng tôi nằm liệt.
Sáng hôm sau, tôi mở ngăn kéo bếp, lấy cuốn sổ tay nhỏ bìa lịch hiệu thuốc năm 2018. Trang giữa có một số điện thoại ghi bằng bút bi xanh: em Tấn. Em ruột tôi, kém tôi mười bốn tuổi, tôi nuôi nó từ năm tôi mười tám. Nó làm đến chủ tịch huyện Yên Phong, giờ là chủ tịch hội đồng quản trị công ty bất động sản Tân Phong, có mấy khu đất cho thuê ở Thanh Trì. Ba năm trước nó cãi nhau với ông Tịnh chuyện rượu, anh em không nói chuyện từ đấy. Tôi chưa bao giờ kể chuyện này với Trang. Tôi chưa gọi. Chưa phải lúc.
Hai tháng sau, mọi chuyện đi xa hơn tôi tưởng. Mẹ nó, bà Thoa, kéo hai vali sang, chiếm phòng khách tầng hai mở loa karaoke đến mười giờ đêm, chê tôi nấu mặn, còn đòi tôi xào nhạt cho “mẹ con tôi dễ ăn” ngay trong chính căn bếp tôi bỏ tiền lắp. Thằng Tiến em nó đang học Úc cũng được đón thẳng từ sân bay về, ở tầng ba khóa cửa. Bàn cơm từ năm thành tám miệng, tiền chợ mười ba triệu một tháng đều của tôi. Tiền điện bốn mươi hai triệu vì máy hút đờm cho ông chạy suốt, tôi xin nó đóng giúp, nó bảo tháng này kẹt. Vậy mà tháng nào nó cũng chuyển mười hai triệu về Văn Điển.
Đến lúc ông Tịnh phải mổ đặt stent, một trăm tám mươi triệu. Tôi rút sổ tiết kiệm sáu mươi triệu, con Loan lo phần còn lại, thằng Hoàng góp ba chục. Trang bảo hết sạch tiền vì vừa đóng học phí cho cậu Tiến.
Sáng hôm ấy tôi từ ngân hàng về, mở cửa thì sững lại.
Giữa phòng khách, Trang đứng cạnh một người đàn ông áo sơ mi trắng, trên ngực vẫn còn thẻ nhân viên phường Định Công. Trên bàn nước là tập hồ sơ in chữ to: Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất. Bên tặng: Nguyễn Thị Tần. Bên được tặng: Nguyễn Văn Hoàng.
Trang đổi mặt nhanh như lật bàn tay, nụ cười dâu thảo quen thuộc: “Mẹ ơi, con với anh Hoàng tính cho lâu dài. Bố ốm thế này, nhỡ có chuyện thì giấy tờ phức tạp lắm. Mẹ sang tên cho anh Hoàng đi để vợ chồng con yên tâm nuôi hai đứa nhỏ.”
Tôi cầm tập hồ sơ, lật từng trang đến điều khoản phụ: bên được tặng cam kết nhập tài sản vào khối tài sản chung của vợ chồng ngay sau khi nhận. Tôi hỏi người đàn ông kia quen Trang bao lâu. Anh ta cười: “Dạ, cháu với chị Trang học cấp ba cùng nhau, cháu công tác ở phường mười năm rồi bác ạ.” Mười năm. Năm 2015 anh ta vào phường. Năm 2019 Trang về ra mắt. Giữa hai mốc ấy là bốn năm để nó nhờ anh ta tra sổ đỏ nhà tôi.
Tôi đặt tập hồ sơ xuống, nhìn thẳng vào con dâu, chậm rãi nói: “Ừ, mai mẹ ra phường ký luôn cho gọn.”
Trang sững nửa giây, rồi ôm chầm lấy tôi, nước hoa Chanel thoảng lên: “Mẹ tốt với chúng con quá!” Tôi vỗ vai nó nhè nhẹ, thấy lòng mình lạnh như nước giếng mùa đông.
Tối đó tôi ngồi bên giường ông Tịnh, đặt cuốn sổ đỏ lên lòng. “Ông ơi, mai tôi ra ký sang tên nhà cho thằng Hoàng.” Lông mi ông động đậy, bàn tay trái duy nhất còn cử động được nắm lấy tay tôi rất nhẹ. “Tôi biết tôi đang làm gì. Ông đừng buồn.”
Rồi tôi bước xuống bếp, ngồi vào chiếc ghế gỗ góc bếp, rút chiếc Nokia cũ, bấm số em Tấn. Hồi chuông thứ ba, đầu dây bên kia nhấc máy, giọng trầm khàn:………..
……………………………………………
“Chị à.” Ba năm chị em không nói chuyện. Tôi nói: “Cậu rảnh không? Chị nhờ một việc.” Tôi kể, thông gia của tôi, bố con Trang, thuê đất xưởng cơ khí ở Thanh Trì của công ty cậu. Tôi chỉ nhờ cậu kiểm tra lại hợp đồng giúp chị. Có vi phạm thì xử lý theo quy trình. Cậu im lặng, rồi nói khẽ: “Nếu chị nói sớm hơn, em đã rút sớm hơn.” Tôi cười, tiếng cười không vui: “Mấy năm qua chị nghĩ con dâu là con.” Cậu dặn: “Em làm theo luật, đừng vì chị mà em làm sai một chữ.” “Đúng, chị không muốn ai nói nhà mình cậy quyền.” Cuộc gọi dài bốn phút mười hai giây. Bốn mươi năm tôi chưa nhờ em một việc nào. Từ cái năm nó hai mươi tuổi quỳ giữa sạp vải Đồng Xuân, đập đầu xuống đất ba cái, nói: “Chị, đời em mắc nợ chị.” Tôi bảo: “Cậu sống cho tử tế, chị không cần trả ơn.”
Sáng hôm sau, ở văn phòng công chứng Thanh Xuân, cô công chứng viên đọc từng điều khoản. Điều 4.2, tôi liếc Trang. Nó cúi mặt giả vờ xem điện thoại. Tôi cầm bút, viết rõ từng nét Nguyễn Thị Tần. Thằng Hoàng ký sau, tay run, chữ xiên vẹo. Trang ngồi đối diện, vai chùng xuống như vừa trút được hòn đá nặng. Ra khỏi cửa, nó chạy đi mua bó hồng ba mươi bông, ôm tôi: “Mẹ ơi, cảm ơn mẹ.” Tôi vỗ vai nó: “Ờ, mẹ đi đây.”
Tôi đi bộ về Định Công, hơn một tiếng, đầu nhẹ dần. Về đến nhà nghe nó nói điện thoại với mẹ đẻ: “Xong rồi mẹ ạ, tuần sau mẹ với em Tiến lên ở luôn.” Rồi nó bưng cốc nước cam vào bếp, còn thêm một lát chanh: “Mẹ ơi, bố nằm tầng hai chật cho cả nhà. Hay mẹ xin cô Loan đón bố sang Long Biên đi.” Tôi uống hết cốc nước cam. “Ừ, mẹ tính.”
Tôi gọi thêm một cuộc cho em Tấn: “Sáng nay chị ký rồi, cậu tiến hành được.” Cậu đáp: “Em sống được đến hôm nay là nhờ chị.” Tôi cười khẽ: “Năm cân gạo mỗi tháng, cậu nhớ lâu quá.” “Em nhớ cả đời, chị ạ.”
Tối ấy tôi gọi con Loan sang, kể hết. Nó đứng bật dậy, giọng run: “Mẹ điên à? Mẹ mất hết!” Tôi bảo nó ngồi xuống. Tôi kể thằng Đăng đã chuẩn bị phòng cho bố từ tuần trước, tôi đã nói với nó từ cái đêm nghe lỏm. Tôi chuyển nửa sổ tiết kiệm sang tên riêng nó. Và tôi kể chuyện cậu Tấn, chuyện xưởng nhà ông Quyền. Mặt Loan từ hoảng loạn chuyển sang nguội lạnh. Nó hỏi: “Mẹ chịu được không? Một mình ở Yên Phong?” Tôi cười: “Mẹ sáu mươi tám tuổi, mẹ chịu được cái gì khó hơn một mình?” Ông Tịnh nằm đó nhìn hai mẹ con, cố đẩy ra một âm thanh khó nhọc, rồi lại nhắm mắt, một giọt nước chảy xuống. Loan ghé tai bố: “Con với mẹ hiểu rồi, bố không cần nói.”
Đêm ấy tôi viết mảnh giấy ngắn: “Hoàng, mẹ về quê. Bố để Loan đón. Con đừng đón mẹ.” Tôi đặt cạnh nó chiếc chìa khóa nhà. Trong tủ tôi để lại một phong bì dán kín gửi Hoàng, bên trong là biên lai sửa nhà năm 2018, một tỷ tám, tiền tôi bỏ ra. Rồi tôi ngủ, lần đầu sau sáu tháng, trước nửa đêm.
Sáng ra, trước khi đi, tôi đứng nhìn chiếc áo mưa hồng treo trên móc cửa, rồi ngẩng nhìn cầu thang tầng ba, nơi thằng Bo và con bé sún còn đang ngủ. Tôi đứng năm giây. Tôi không lên. Nếu đánh thức, thằng bé sẽ hỏi bà đi đâu, và tôi sẽ không trả lời nổi.
Xe thằng Đăng rời ngõ 93. Tôi quay nhìn lại một lần, căn nhà bốn tầng khuất sau khúc cua.
Mười hai ngày sau, Trang đang livestream bán đất nền thì điện thoại bố nó gọi. Công ty Tân Phong chấm dứt hợp đồng thuê đất, lý do vi phạm phòng cháy chữa cháy, hạn dời xưởng sáu mươi ngày, không hoàn cọc. Bà Thoa nhìn con gái rất lâu, hỏi: “Mẹ chồng mày có anh em ở Yên Phong không?” Nó đáp: “Con không biết.” Bà Thoa nói: “Mày lấy chồng sáu năm, mày không biết mẹ chồng mày có anh em là ai.” Một tiếng sau bà kéo vali ra khỏi nhà, dặn một câu: “Lần sau mày tính làm gì với mẹ chồng, hỏi mẹ trước. Mày làm một mình thì mất một mình.”
Tối đó Hoàng về, ngồi đối diện vợ trong phòng khách tối. Anh hỏi nó biết nhà đứng tên mẹ từ khi nào. Rồi anh nói về quán cà phê đầu ngõ năm 2019, cái phong bì, thằng Phong. Lần đầu tiên sau sáu năm, Trang để lộ khuôn mặt thật, trắng bệch. Anh bảo: “Mẹ anh có em ruột. Cậu Tấn là chủ tịch công ty cho bố em thuê đất. Em chỉ tra sổ đỏ, em không tra cái khác.” Nó ngồi đến hai giờ sáng, đúng chỗ tôi đã ngồi mười hai ngày trước.
Xưởng đóng cửa, máy móc bán sắt vụn không đủ trả phạt. Thằng Tiến bảo lưu việc học. Bà Thoa nằm viện vì huyết áp, nói với con Loan khi nó đi ngang: “Mẹ chồng cô có hận tôi không?” Loan đáp: “Mẹ cháu không hận ai. Mẹ cháu chỉ rút lại những gì là của mẹ cháu.”
Còn tôi, ba tháng sau, ngồi trên hiên căn nhà cấp bốn ở Yên Phong, sương còn đọng trên cành xoan. Cậu Tấn sang mỗi sáng, ngồi mười lăm phút uống chén trà. Hôm ấy cậu hỏi: “Chị có hối hận không?” Tôi nhìn ra vườn. “Không. Mẹ sinh ra tôi không phải để cuối đời sống trong nhà mà không ai coi tôi là người.”
Cuối tuần Loan và Đăng chở thằng Bo với con bé sún về. Ông Tịnh cũng về, đi bằng nạng, chậm mà vững. Mỗi lần ra cổng thằng Bo chạy vào gọi: “Bà nội ơi!” và tôi ôm nó vào lòng.
Một sáng, Loan gọi, giọng vỡ ra: “Mẹ ơi, bố nói được rồi.” Hôm trước Trang lên Long Biên thăm bố khi vợ chồng Loan vắng nhà. Bà thấy nó đứng ở cửa phòng. Ông nhìn nó, cố đẩy ra hai chữ: “Đi ra.” Rồi đêm đó ông không ngủ, sáng nắm tay con gái, khó nhọc nói: “Mẹ về quê, vì mẹ chọn, không phải vì mày.” Loan khóc qua điện thoại: “Bố biết hết cả năm nay, mẹ ạ. Bố đợi mẹ đi xong mới nói.”
Tôi ngồi xuống bậc thềm, nắng lên cao. Cả năm trời ông nằm đó nghe hết, nhìn hết, không nói được, nhưng chưa bao giờ không biết. Ông không muốn lời ông thành cớ cho quyết định của tôi. Ông để tôi tự chọn, và vì thế ông khổ hơn tôi.
Có hôm, Trang gõ cổng nhà tôi. Gầy rộc, không trang điểm, tóc cột đuôi ngựa. “Mẹ, con xin lỗi.” Tôi hỏi nó xin lỗi vì chuyện gì. “Vì con đẩy mẹ ra khỏi nhà.” Tôi lắc đầu: “Không, con đẩy mẹ ra khỏi đời con. Còn nhà thì mẹ tự ra.” Nó muốn vào ngồi một lát. Tôi nói: “Mẹ không có khách hôm nay.” Nó đứng đó năm phút, bóng nhỏ dần trên con đường đất rồi khuất sau khúc cua. Tôi không đóng cửa hẳn, cũng không mở. Đến lúc nó đi khuất, tôi mới đóng.
Tối đó thằng Tấn ngồi uống trà với tôi. Cậu hỏi chị có thấy nhẹ lòng không. Tôi nói không nhẹ, cũng không nặng hơn.
Bây giờ tôi bảy mươi tuổi, sáng nào cũng dậy năm giờ pha trà, ra vườn nhổ cỏ. Có hôm trời quang, tôi nhìn ra đầu làng mà nhớ cái áo mưa hồng treo ở móc cửa, ngày nào tôi cũng đi ngang, chẳng nghĩ gì. Ở Hà Nội, thằng Bo lên lớp hai vẫn hay lấy ngón tay sờ chân tường phòng cũ của bà, nhặt được một sợi chỉ trắng rơi từ áo bà ba, nắm chặt trong lòng bàn tay, không khóc.
Tôi không trách con dâu, cũng không tha thứ cho nó. Tôi chỉ biết căn nhà bốn tầng phố Định Công giờ có hai người ngủ hai phòng, nói với nhau không quá ba câu. Còn tôi ngồi đây, bên chén trà nguội dần, nghe tiếng gà gáy đầu hẻm, và đôi khi vẫn quay đầu tìm một chiếc dép tổ ong rơi cách chân cầu thang một bước chân.
