Cả Thế Giới Bế Tắc Suốt 6 Năm, Nhưng Việt Nam Chỉ Mất 48 Giờ Để Tạo Nên Kỳ Tích….
Tôi vẫn còn nhớ cái lạnh buốt sống lưng khi bước xuống sân bay Entebbe, Uganda, ngày 15 tháng 5 năm 2023. Không khí ẩm nặng, mùi đất lạ xộc vào mũi khiến tim tôi thắt lại. Năm chúng tôi kéo theo vài chiếc vali cũ kỹ, không máy móc, không thiết bị hiện đại gì. Chỉ có tôi – một lão nông hơn 70 tuổi từ Tiền Giang – tay cầm cuốn sổ tay sờn cũ và chiếc kính lúp nhỏ xíu mua ở chợ Vĩnh Long cách đây hai chục năm.
Ông Kevin Rowen, chuyên gia WHO với 22 năm kinh nghiệm, đứng đó, mặt tái mét. Ánh mắt ông ấy nhìn tôi như nhìn một trò đùa. Tôi biết ông đang nghĩ gì: “Lão nông gầy guộc này đến đây làm gì? Cây cam chết cả vùng, người ta mang cả triệu đô la thiết bị, giờ Việt Nam gửi một ông già lên?”
Lòng tôi lúc đó đau nhói. Trước khi đi, con gái tôi ở Tiền Giang đã khóc: “Ba ơi, ba già rồi, sức đâu mà đi châu Phi xa xôi. Tiền vé máy bay cũng tốn kém, con lo cho ba lắm…” Vợ tôi nắm tay tôi, giọng run run: “Ông đi thì đi, nhưng nhớ giữ sức. Nhà mình cũng chỉ có vườn bưởi vài công, không giàu có gì.” Tôi cười gượng, giấu nỗi lo sợ trong lòng. Bao nhiêu đêm trước đó, tôi nằm thao thức, tự hỏi mình có đang dại dột không khi nhận lời đi cứu cánh đồng cam đang chết dần ở Mubende.
Và rồi, tôi đặt chân đến Mubende. Cánh đồng cam rộng hàng hecta hiện ra trước mắt như một địa ngục trần gian. Lá úa vàng, thân cây chảy mủ đen sì, mùi hôi thối nồng nặc xộc lên mũi khiến tôi suýt nôn. Không còn mùi cam ngọt ngào quen thuộc ở vườn nhà tôi nữa. Nông dân Mukobi – một người đàn ông da đen chắc nịch khoảng 45 tuổi – dẫn tôi đi, giọng run run, nước mắt lưng tròng: “Thưa bác, bệnh này không chỉ giết cây… nó giết luôn cả con người. Làng tôi mất gần 40% dân số chỉ trong sáu tháng. Thanh niên bỏ đi hết, trẻ con thì… thì…”
Ông ấy không nói hết câu, nhưng tôi hiểu. Tôi cúi xuống, vốc một nắm đất lên ngửi. Đất có vị ngọt lạ lùng. Tôi bẻ một chiếc lá bệnh, đưa vào miệng nhai thử. Vị cay cay, không đắng như nấm thông thường. Xung quanh, mọi người kinh hãi. Tiến sĩ Rowen hét lên: “Bác đừng! Nó có thể độc hại!” Nông dân địa phương thì cười chê bai: “Ông cụ này làm gì vậy? Người ta mang xe tải đầy máy móc, ông mang mỗi cái kính lúp?”
Tim tôi thắt lại. Cái cảm giác bị khinh thường ấy quen thuộc lắm. Ở Việt Nam, bao nhiêu lần tôi bị người ta cười vì cách trồng truyền thống. Nhưng tôi lắc đầu, giọng trầm xuống: “Tôi làm thế này đã ba mươi năm rồi. Cây nó đang nói với tôi đây…”
Tôi ngồi xổm hàng giờ dưới nắng gay gắt, ghi chép trong cuốn sổ tay. Cây già bệnh từ thân, cây non bệnh từ lá. Giống cam châu Âu năm 2015 đã mang theo một loài nấm lạ – Sudoser Cospora – mà cây Uganda không có sức đề kháng. Tôi giải thích cho họ nghe, giọng bình tĩnh hết mức có thể dù trong lòng đang dâng trào lo lắng. Ban đầu họ nghi ngờ, nhưng dần dần, khi tôi hướng dẫn đào rãnh thoát nước, pha Cabendazim theo liều lượng địa phương, lắp tưới nhỏ giọt và trồng xen cây kháng nấm, họ bắt đầu làm theo.
Chỉ một tuần sau, những chồi non xanh mướt nhú lên. Nông dân reo hò. Hai tuần, cây ra hoa. Ông Mukobi nắm chặt tay tôi, nước mắt lăn dài trên khuôn mặt đầy nếp nhăn: “Bác… bác làm phép màu rồi!” Lúc ấy, tôi cũng nghẹn ngào. Hình ảnh vườn bưởi nhà mình ở Tiền Giang ùa về – những ngày tháng tôi một mình vất vả sau khi vợ chồng con cái đều bận rộn với cuộc sống riêng. Niềm vui ấy khiến tôi quên cả mệt mỏi, quên cả nỗi nhớ nhà da diết.
Nhưng niềm vui ngắn chẳng tày gang.
Mùa mưa đến. Những cơn mưa lớn kéo dài không ngớt. Tôi nằm trong căn phòng khách sạn đơn sơ, nghe tiếng mưa đập vào cửa sổ như trống trận. Tim tôi đập thình thịch. Sáng hôm sau ra cánh đồng, cảnh tượng khiến tôi chết lặng. Rãnh thoát nước sụp đổ, hệ thống tưới bị cuốn trôi, cây vừa hồi sinh héo rũ trở lại. Nấm phát triển mạnh hơn bao giờ hết. Mùi hôi thối lại nồng nặc.
Truyền thông kéo đến. Tít lớn: “Công nghệ Việt Nam thất bại thảm hại!” Nông dân quay lưng, ánh mắt từ hy vọng chuyển sang tuyệt vọng và giận dữ. Ông Mukobi cúi đầu, giọng vỡ òa: “Thưa bác… chúng tôi bỏ cuộc. Hy vọng quá nhiều lần rồi… đau lắm bác ơi…”
Chính phủ Uganda yêu cầu tôi về nước. Đoàn chúng tôi bắt đầu thu xếp hành lý. Tôi ngồi trong phòng khách sạn, nhìn mưa ngoài cửa sổ, nước mắt nóng hổi lăn dài trên má. Hơn bảy mươi năm cuộc đời, tôi chưa bao giờ cảm thấy mình vô dụng đến thế. Bao nhiêu công sức, bao nhiêu niềm tin của người ta, giờ tan vỡ chỉ vì một trận mưa. Con gái tôi gọi video, giọng lo lắng: “Ba về đi, sức ba không chịu nổi đâu…” Tôi chỉ biết im lặng, cổ họng nghẹn cứng.
Đó là khoảnh khắc tăm tối nhất……………Đêm ấy, điện thoại rung. Tin nhắn từ ông Mukobi
……………………………………………
Mời quý đọc giả đọc phần PHẦN 2 của câu chuyện
TẠI ĐÂY 👇👇👇
: “Thưa bác, tôi vẫn tin bác. Tôi sẽ tự làm một mình, dù chỉ còn một người.”
Tim tôi rung động mạnh mẽ. Nước mắt lại trào ra. Tôi hoãn chuyến bay. Sáng hôm sau, tôi quay lại cánh đồng chỉ còn hai chúng tôi giữa mưa tầm tã. Ông Mukobi ướt sũng, ánh mắt đỏ hoe nhưng đầy quyết tâm. Tôi nắm chặt tay ông, giọng run run: “Mùa mưa không phải kẻ thù. Hãy biến nó thành bạn của chúng ta.”
Chúng tôi không sửa rãnh cũ. Chúng tôi đào những hồ chứa nước tự nhiên từ vũng mưa lớn, xây đập bằng đá địa phương, kết nối hệ thống tuần hoàn. Thuốc trừ nấm chúng tôi làm từ vi sinh vật lên men trái cây địa phương – rẻ tiền, dễ làm. Không máy móc hiện đại, chỉ có bàn tay chai sạn và sự kiên trì không gì lay chuyển.
Dần dần, nông dân quay lại. Một người, hai người, rồi cả làng. Họ làm việc dưới mưa, đào đất, lên men thuốc, điều chỉnh độ ẩm. Không ai sai bảo. Họ tự làm vì họ tin. Những bàn tay thô ráp nắm chặt nhau dưới cơn mưa, chia sẻ từng miếng cơm nguội, từng câu chuyện về gia đình, về con cái phải bỏ học vì nghèo. Tôi kể cho họ nghe về vườn bưởi của mình, về những năm tháng khó khăn ở Tiền Giang khi con trai tôi bị bệnh nặng, phải bán đất để chạy chữa.
Ba tuần sau, giữa mùa mưa vẫn đang rơi, những quả cam xanh mướt trĩu nặng hiện ra. Nấm gần như biến mất. Nông dân khóc như mưa. Ông Mukobi ôm chầm lấy tôi, giọng nức nở: “Bác ơi… cây của chúng tôi sống lại rồi! Bác không chỉ cứu cây, bác cứu cả làng này…”
Tin tức lan nhanh như lửa. Nông dân các vùng khác kéo đến học. Chính phủ thay đổi chính sách, không còn nhập khẩu công nghệ mù quáng nữa. Họ để nông dân dạy nông dân. Ông Mukobi trở thành trung tâm đào tạo. Một năm sau, sản lượng cam Uganda không chỉ phục hồi mà tăng 30% so với trước dịch. Thu nhập nông dân tăng 250%. Xuất khẩu tăng gấp ba lần.
Tôi trở về Tiền Giang, trở lại với vườn bưởi quen thuộc. Những buổi chiều ngồi dưới gốc bưởi già, tôi thường nhìn nắng vàng vọt mà nước mắt lặng lẽ rơi. Không phải vì vinh quang. Mà vì nhớ những ngày mưa Uganda, nhớ bàn tay thô ráp của những người nông dân châu Phi nắm chặt tay tôi, nhớ ánh mắt họ từ tuyệt vọng chuyển sang hy vọng rực rỡ. Tôi nhớ cả nỗi đau khi bị nghi ngờ, nỗi tuyệt vọng khi suýt bỏ cuộc, và niềm hạnh phúc không gì sánh nổi khi thấy họ đứng dậy.
Ông Mukobi vẫn gọi video call thường xuyên. Ông khoe ngôi nhà mới xây, con gái ông đi học đại học. “Bác không chỉ chữa cây. Bác chữa cả niềm tin cho chúng tôi,” ông nói, giọng xúc động.
Câu chuyện của tôi không chỉ là chữa bệnh cho cây cam. Đó là câu chuyện về một lão nông Việt Nam bình thường, với tất cả những hạn chế của tuổi già, của tiền bạc eo hẹp, của sức khỏe yếu dần, đã cùng những người bạn châu Phi chứng minh rằng: công nghệ cao không phải lúc nào cũng thắng. Thắng lợi thuộc về bàn tay lao động, về kinh nghiệm tích lũy qua năm tháng, về lòng kiên trì và niềm tin không bao giờ bỏ cuộc.
Giờ đây, ở Mubende, những cây cam vẫn xanh tốt. Mỗi khi hái quả, ông Mukobi vẫn kể cho con cháu nghe về “Bác Tám từ Việt Nam” – người đã dạy họ không chỉ cách trồng cây, mà cách đứng dậy từ đống tro tàn của tuyệt vọng.
Còn tôi, mỗi đêm trước khi ngủ, tôi vẫn cầu nguyện cho những cánh đồng ấy. Và tôi biết, dù cuộc đời có bao nhiêu gian nan, miễn là còn niềm tin và bàn tay siêng năng, con người chúng ta luôn có cách để sống tiếp.
