Tôi là bác sĩ phẫu thuật chính suốt 16 năm bỗng bị giá/ng ch/ức. Vài ngày sau, một ca phẫu thuật khó, không ai có thể thực hiện được, viện trưởng gọi đến tôi. Tôi bình thản đáp:….
Đồng hồ phòng mổ số ba chỉ 2 giờ sáng. Bệnh nhân 60 tuổi nằm trên bàn mổ với vết thương ng/ực kí/n, v/ỡ tâ/m th/ất phải, huyết áp tụt xuống 80/50. Tôi đã c/ầm d/ao m/ổ ở khoa này suốt 16 năm. Bằng chiếc kẹp phẫu tích, tôi lách qua m/ô m/ỡ vàng đục ở màng ngoài ti/m, tìm chính xác vị trí động mạch bị vỡ. Vết rách dài 3 cm, m/áu đ/en ph/un r/a theo từng nh/ịp bóp của tâ/m thất.
Tôi khâu ba mũi chỉ siêu nhỏ Prolene trong vòng chưa đầy 2 phút, chèn miếng đệm Teflon để tăng độ bám. M/áu ng/ừng r/ỉ. Ca phẫu thuật cấp cứu kéo dài 3 tiếng kết thúc an toàn. Bệnh nhân được chuyển xuống hồi sức.
7h30 sáng, phòng họp giao ban. Giám đốc Hưng bước vào với sấp tài liệu, đi sau là Minh – tiến sĩ mới 30 tuổi vừa tu nghiệp nước ngoài về. Hưng không nhắc đến ca mổ đêm qua. Thay vào đó, ông ta chiếu hình ảnh hệ thống robot phẫu thuật thế hệ mới từ châu Âu, say sưa về thông số kỹ thuật và tiềm năng thương mại. Rồi ông ta đọc quyết định: Minh giữ vai trò phẫu thuật viên chính các ca m/ổ ti/m phức tạp bằng robot. Tôi bị giáng xuống làm ph/ụ m/ổ.
Hưng nói cần trẻ hóa đội ngũ, nhưng ai cũng hiểu: bệnh viện cần hình ảnh bác sĩ trẻ điều khiển robot để làm truyền thông. Tôi không phản bác. Tôi xếp hồ sơ, g/ật đầu chào đồng nghiệp rồi rời phòng họp.
Chiều hôm đó, khoa tiếp nhận ông Đạt – đ/ại gia bất động sản. Phim chụp cắt lớp cho thấy ông bị phình đ/ộng m/ạch chủ ng/ực đoạn xuống 8,5 cm, vượt xa mức báo động đỏ. Huyết áp tâm thu 180 mmHg liên tục đập vào thành mạch yếu như bóng bay căng quá m/ức. Gia đình yêu cầu m/ổ robot để vết mổ nhỏ, bình phục nhanh.
Hưng và Minh vào phòng VIP, cam kết với gia đình robot có độ chính xác micromet, tỷ lệ thành công 99%. Đứng góc phòng, tôi cắm đĩa CD vào máy, in tấm phim c/ắt lớp. Tôi nhận ra m/ô m/ạch m/áu bệnh nhân đã vôi hóa nặng, tạo mảng cứng như đá bám chặt, đan xen với đoạn mô hoại t/ử mỏng manh. Đó không phải khối phình thông thường.
Sáng hôm sau, khoa tổ chức hội chẩn toàn viện. Minh trình bày bài bản các bước phẫu thuật robot. Khi cậu ta kết thúc, tôi bước lên bục. Tôi yêu cầu kỹ thuật viên chiếu góc nhìn CT ngang đoạn m/ạch bị ph/ình. Tôi chỉ vào những giải màu xám nhạt đứt đoạn: “Thành mạch của ông Đạt thoái hóa hoàn toàn, mủn nát như tờ giấy ướt. Robot không có cảm giác xúc giác. Mỏ lết kim loại cứng nhắc sẽ bóp n/át và x/é to/ạc đ/ộng m/ạch. Chỉ một lực kẹp sai số nhỏ, má/u sẽ tr/àn ngập khoang màng ph/ổi, bệnh nhân t/ử vo/ng trên bà/n m/ổ. Phương án duy nhất là mổ mở kinh điển.”
Hưng đập bàn, chỉ trích tôi bảo thủ, không tiếp thu công nghệ. Minh cười khẩy nói phần mềm đã tính toán giới hạn lực kẹp an toàn. Hưng ấn định chỉ định mổ robot vào thứ ba tuần tới.
Cuối giờ chiều thứ sáu, tôi được gọi lên phòng giám đốc. Hưng đẩy về phía tôi biên bản phân công nhân sự: Minh là phẫu thuật viên chính, tôi là phụ mổ. Nhưng điều khoản 4.2 trong biên bản quy định bác sĩ phụ mổ với thâm niên cao nhất phải chịu trách nhiệm giám sát và xử lý mọi biến chứng. Hưng muốn tôi gánh hậu quả nếu ca mổ th/ất bại.
Tôi cầm bút nhưng không ký. Tôi kéo tờ giấy A4 trắng, viết bản đánh giá rủi ro độc lập: tình trạng thoái hóa mức độ bốn, vôi hóa nặng, việc kẹp mạch bằng robot chắc chắn gây vỡ động mạch, tôi từ chối tham gia. Tôi ký tên, đẩy lại bàn. Hưng đỏ mặt đập bàn, đe dọa kỷ luật. Tôi cởi áo blue trắng 16 năm, gấp gọn, đặt thẻ nhân viên lên bàn: “Mạ/ng s/ống con người không phải thí nghiệm quảng cáo.” Tôi quay lưng bước ra, rời khỏi bệnh viện.
Thứ ba, phòng mổ số một biến thành sân khấu truyền thông. Camera 4K, tín hiệu truyền trực tiếp đến màn hình LED tại phòng hội nghị VIP. Minh ngồi trước buồng điều khiển như game thủ chuyên nghiệp. Ba đường rạch nhỏ được tạo trên mạn sườn trái ông Đạt. Camera nội soi luồn vào, hình ảnh khối phình khổng lồ hiện lên.
Phút thứ 40, Minh tiến hành kẹp kìm động mạch chủ. Hệ thống cảnh báo màu vàng về độ cứng bất thường của m/ô. Minh phớt lờ. Hai ngàm kim loại khép lại, siết chặt đoạn động mạch mùn nát. Lớp nội mạc vỡ tung. Má/u đ/ỏ tư/ơi với áp lực khổng lồ bắn thẳng ra thành tia. Camera bị m/áu phủ kín. Còi báo động réo vang. Huyết áp bệnh nhân lao thẳng từ 140 xuống 50……………
Tại phòng hội nghị, hình ảnh màu đỏ cùng tiếng còi hú khiến khách mời hoảng loạn. Hưng mặt tái nhợt ra lệnh rút phích cắm truyền hình trực tiếp. Trong phòng mổ, Minh hóa đá trước màn hình báo lỗi. Cậu ta không thể kiểm soát tình trạng chả/y má/u. Khi chuyển sang m/ổ h/ở, tay cậu ta run rẩy, kỹ năng thực chiến không đủ. Huyết áp bệnh nhân chỉ còn 40/20. Minh đánh rơi kẹp, hoảng loạn thò tay vào ngực bệnh nhân cố dùng ngón tay kẹp lỗ thủng, nhưng mỗi lần ấn lại làm bục thêm mảng thành mạch.
Giải pháp duy nhất: nhét gạc chèn ép khoang ngực. 30 cuộn gạc được nhồi kín, máu tạm ngưng. Bệnh nhân được chuyển thẳng sang ICU. Các cuộn gạc chỉ cầm cự tối đa 12 giờ. Hưng triệu tập toàn bộ bác sĩ khoa ngoại. Nhìn phim chụp cắt lớp và tình trạng mùn n/át m/ạch m/áu, tất cả đều từ chối. Không ai đủ bản lĩnh sửa chữa đống hỗn độn đó.
Tại phòng làm việc mới ở bệnh viện Bình Minh – nơi tôi nhận lời mời làm trưởng khoa, điện thoại reo. Hưng gọi, giọng dồn dập ra lệnh tôi quay lại cứu bệnh nhân, hứa phục chức, tăng gấp ba thưởng. Tôi bình thản đáp: “Tôi đã nghỉ việc rồi.” Tôi ấn nút kết thúc cuộc gọi.
15 phút sau……………….
tôi nhận cuộc gọi từ Hải – con trai ông Đạt. Cậu ta vừa phát hiện bản đánh giá rủi ro tôi viết qua một bác sĩ nội trú trung thành. Hải đang đứng trong phòng ICU, xé nát cam kết phẫu thuật trước mặt Hưng và Minh, tát vào mặt Minh. Cậu ta đe dọa kiện bệnh viện ra tòa và đưa băng ghi hình sự cố lên báo. Rồi Hải khẩn khoản hỏi tôi có thể cứu bố cậu ta không nếu chuyển viện.
Tôi đánh giá: di chuyển bệnh nhân hở lồng ngực, ngập máu là cực kỳ nguy hiểm. Nhưng nếu để lại viện cũ, chắc chắn sẽ chết. Tôi yêu cầu sử dụng hệ thống ECMO di động – máy tuần hoàn ngoài cơ thể thay thế tim phổi trong suốt quá trình di chuyển, dù tỷ lệ tử vong trên đường lên tới 60%. Hải chấp nhận mọi rủi ro.
Kíp cấp cứu của Bình Minh có mặt sau 20 phút. Họ cắm ống Canula vào tĩnh mạch và động mạch đùi, máu được bơm qua màng trao huyết rồi trả lại cơ thể. Áp lực tim được giảm tải, huyết áp nhích lên an toàn. Xe cứu thương lao về Bình Minh. Trong phòng mổ hybrid, tôi bắt đầu ca phẫu thuật lần hai.
Khoang ngực mở toang, 30 cuộn gạc được gắp ra. Vết rách do robot gây ra khiến lớp nội mạc bong chóc, mùn nát. Tôi cắt bỏ đoạn động mạch hư hỏng dài 7 cm, lắp ống ghép Dacron nhân tạo. Miệng nối phía trên tương đối nguyên vẹn – 10 phút khâu vắt liên tục. Miệng nối phía dưới tồi tệ hơn, tôi phải hạ thân nhiệt bệnh nhân xuống 24°C. Từng mũi khâu được gia cố bằng hai lớp đệm Teflon, phân tán lực siết. 15 mũi cuối cùng đòi hỏi sự tập trung tuyệt đối. Cuối cùng, tôi siết chặt nút thất, nối ống Dacron với động mạch chủ.
Máu từ máy tuần hoàn bắt đầu bơm qua ống ghép. Tôi ấn gạc lên hai đầu miệng nối 5 phút. Không một giọt máu rỉ ra. Quả tim được sốc điện khởi động lại, nhịp xoang mạnh mẽ hiện trên monitor. Ca mổ kéo dài 6 tiếng, kết thúc lúc 2h sáng. Tôi bước ra hành lang, thông báo với Hải: ca mổ thành công.
Sáng thứ hai, đoàn thanh tra Sở Y tế tiến vào bệnh viện cũ. Phòng làm việc của Hưng bị niêm phong. Những bằng chứng tẩy xóa hồ sơ, chỉ đạo ngụy tạo nguyên nhân tai biến được phanh phui. Hưng bị đình chỉ công tác, cấm đi khỏi nơi cư trú. Minh bị tước chứng chỉ hành nghề vô thời hạn. Các nhà đầu tư rút vốn, khởi kiện bệnh viện tội lừa đảo.
10 ngày sau, ông Đạt được chuyển xuống phòng thường. Hải mang cặp tiền đến cảm ơn, tôi đẩy trả: “Bệnh viện có bảng giá niêm yết. Nếu tôi làm vì tiền, đã ký giấy chịu trách nhiệm cho Hưng.”
Tôi chỉnh cổ áo blue trắng, bước về phòng mổ. Qua cửa kính, những cánh tay robot vẫn sáng đẹp, sẵn sàng hỗ trợ. Công nghệ không có lỗi. Máy móc có thể tính toán chính xác đến micromet, nhưng chúng mãi mãi không thể cảm nhận được nhịp đập yếu ớt của một sinh mệnh hay sức nặng của sự sống trên đầu ngón tay. Bản lĩnh người thầy thuốc không nằm ở kỹ thuật tiên tiến hay robot hiện đại. Nó nằm ở lương tâm dám đứng trước sai lầm, dám bảo vệ sinh mạng bằng chính đôi tay mình, dù giá phải trả là mất tất cả.
